Nieuws

Als je het ziet, ben je om!

Interview met Frieda de Pater en Suzanne Kooij, mei 2021

Wat was de oorspronkelijke gedachte voor Lang Leve Kunst?
Koeno (red: Sluyterman van Loo, regent-secretaris van het gelijknamige fonds) en ik kwamen bij allerlei instellingen. We vonden het heel erg dat ouderen min of meer gedwongen werden tot een vrijetijdsbesteding die totaal niet paste bij wat ze vroeger deden. Er was voor veel ouderen geen passend aanbod, nog steeds vaak niet. We wilden het mogelijk maken dat ouderen tijdsbesteding kregen die paste bij wat zij vroeger deden.

Die oorspronkelijke gedachte verschoof echter al snel naar zingeving. We hoorden uit het veld dat kunstbeoefening zó belangrijk was. Dus los van wat je vroeger deed, is het heel belangrijk. Het tilt je uit boven je zelf, mensen hebben minder gevoelens van depressie, het verrijkt. Actieve kunstparticipatie is onderdeel van zingeving. Oók voor ouderen die nog niet iets gedaan hadden met kunst.

Paste dit wel binnen RCOAK? Het gaf wel discussie natuurlijk. We zijn een armoedefonds en dit wordt al snel gezien als een ‘nice to have’. Aan de andere kant: we zijn óók een armoedefonds en richten ons óók op de verbetering van kwaliteit van leven voor ouderen. Bij het bestuur zei ik: laten we eens kijken Of het wel ‘nice to have’ is of dat er misschien meer in zit.  Zelf had ik het effect al gezien. Je hoeft maar één project te bezoeken en je bent overtuigd.

We hebben toen onderzoek laten uitvoeren door Roelof Hortulanus, toen nog hoogleraar aan de Universiteit van Humanistiek en directeur van Lesi, Landelijk Expertisecentrum Sociale Interventies.  Dat onderzoek is in boekvorm verschenen onder de titel Kunstbeoefening met Ambitie.  Daarna was het voor iedereen meteen duidelijk: dit moeten we doen.

Lang Leve Kunst bestaat inmiddels al meer dan tien jaar. Eerder dit jaar is het gelijknamige fonds opgericht. Hoe laat je het achter? Het stáát. Het bewijs is er dat actieve kunstparticipatie bijdraagt aan gevoelens van zingeving bij ouderen. Er zijn allerlei prachtige projecten die als voorbeeld dienen. We komen nu echt in een nieuwe fase. Zelf hou ik van dingen opzetten, van nieuwe dingen. Door alle samenwerkingspartners en afspraken, is het wel ambtelijker geworden. Het pionieren en de autonomie zijn verdwenen. Dat past mij minder. Maar ik ben er trots op dat er een mooie basis staat.

Suzanne: hoe kijk jij aan tegen Lang Leve Kunst? Ik ben er heilig van overtuigd dat kunstbeoefening goed is voor alle mensen, en dus óók voor ouderen. Je houdt als je ouder wordt dezelfde wensen en zelfexpressie is daar één van. Ontmoetingen en contact zijn daarbij ook zó belangrijk!

Een aantal jaar geleden was ik betrokken bij een project waarbij kinderen en hele oude mensen elkaar portretteerden. Ik stond er gewoon met mijn neus bovenop wat er dan gebeurt met iemand. Iemand wordt als het ware losgescheurd van zijn eigen leeftijd en beperkende omstandigheden. Je wilt iets moois maken en komt in een staat van flow, helemaal in het nu. Het eindresultaat geeft enorme voldoening. En het contact met elkaar natuurlijk.

Frieda, waar zou je willen dat het Lang Leve Kunst Fonds over 5 jaar is? Waar het fonds zich bevindt, maakt me niet uit. Wij hoeven er ook niet meer zo direct bij betrokken te zijn. Wat ik wél hoop, is dat de reguliere financiering van kunstbeoefening van ouderen dan geregeld is. Dat het gemeengoed is geworden. Het fonds richt zich dan weer alleen op innovatie. Maar goed, 5 jaar is misschien te snel. Het zou een behoorlijke verandering in financieringsstromen betekenen.
Het betekent wel dat we nu al ondernemerschap vragen van de initiatiefnemers. Wij geven altijd maar een klein deel, de rest moet van andere financieringsbronnen komen. Bijvoorbeeld van de gemeente. Zij kunnen daar echt druk uitoefenen. Dat draagt óók bij aan die verandering.

Wat zie jullie nog meer voor ontwikkelingen? ZonMW doet nu een langlopend onderzoek. De ambitie van dat onderzoek is groot. We willen dat kunst en cultuur over vijf jaar, de looptijd van het programma, geborgd zijn binnen de langdurige zorg en ondersteuning. Het is dus belangrijk dat iedereen in de zorg de meerwaarde van kunst voor ouderen ziet en begrijpt, maar óók ziet wat actieve kunstparticipatie door ouderen kan bijdragen aan het werkplezier in de zorg. Kunst en Cultuur als vanzelfsprekend onderdeel binnen de langdurige zorg en ondersteuning voor ouderen, die ambitie geeft goede hoop dat er echt iets zal veranderen.

Waar verheug je je op Frieda? Een leeg hoofd. Dat je niet steeds naar je mail en agenda kijkt. Het stopt nooit. Ik vind dat ik me maximaal dienstbaar moet opstellen; ik zit in de positie dat ik geld kan geven en dan wil ik mensen niet laten wachten. Dat geeft een enorme drang en dwang. Die intrinsieke dienstbaarheid, zie ik bij Suzanne ook.

En Suzanne: waar verheug jij je op? Ik hou heel erg van kijken naar de grote maatschappelijk thema’s. Daar zie ik een belangrijke rol weggelegd voor de filantropische sector. In het verleden heb ik allerlei posities gehad binnen deze sector en waar ik mij op verheug, is dat ik vanuit deze nieuwe positie écht impact kan maken op terreinen waar mijn hart naar uit gaat. Vanuit deze positie kan ik mensen samen brengen en dan samen slagkracht teweeg brengen. Natuurlijk zijn er beperkingen in wat je als vermogensfonds kunt doen, maar als je voor een klein groepje individuen een substantiële verbetering in levenskwaliteit kunt betekenen, dat is fantastisch!