Fantastisch om kunstactiviteiten voor ouderen te organiseren. Maar hoe doe je dat? Hoe zorg je dat de activiteiten succesvol worden?

Tips

  • Sluit aan bij wat de ouderen willen en kunnen …
    Heel simpel: vraag het hen. Dat hoeft niet met een uitgebreide enquête. Een kopje koffie werkt meestal uitstekend. Ga naast een oudere zitten, maak een praatje en je hebt zo tal van aanknopingspunten. Ook de begeleiding van de deelnemers is echt maatwerk.
  • … en daag hen ook uit tot iets nieuws
    Als je alleen maar vraagt wat mensen willen kom je niet vaak tot iets nieuws. Wat zij (nog) niet kennen kunnen ze ook niet bedenken. Daarom is het de kunst om één of twee stappen verder te denken en hen te verrassen.
  • Kies het juiste tijdstip
    Veel reguliere culturele activiteiten zijn in de avond. Voor ouderen is dat vaak geen fijn moment, zeker niet in de winter, als het koud en donker is. De ervaring leert dat de middag de voorkeur heeft.
  • Eerst dichtbij, dan verder weg
    De eerste activiteit moet voor veel ouderen echt dichtbij zijn. In het eigen dorp of in het eigen wijkje in de stad. Als zij eenmaal gewend zijn en zich er happy voelen kun je ook best een keer iets verder gaan, voor de eindtentoonstelling bijvoorbeeld.
  • Onderschat ouderen niet
    Onze ervaring is dat veel ouderen graag nieuwe dingen willen en kunnen leren. Eigenlijk is elke kunstvorm voor ouderen geschikt te maken, ook bijv. Urban Culture. Start veilig, met iets bekends en je zult versteld staan. En wees creatief: is klei te zwaar, dan lukt boetseren met was waarschijnlijk wel.
  • Grijp je kansen
    Vooral tijdens een langer lopend project doen zich vaak onverwachte kansen voor. Er dient zich bijv. een vrijwilliger aan die contacten heeft met een kunstenaar die hier als vluchteling is en moeite heeft om op een zinvolle manier zijn dagen door te komen. De start van een nieuwe workshop?
  • Werk met een kunstenaar
    Het gaat om creatieve ontwikkeling, dat is een vak, dus schakel een kunstenaar in! De kunstenaar weet de activiteit boven het alledaagse uit te tillen. Door de opdracht, door het materiaalgebruik, door de bejegening van de deelnemers én door de manier van presenteren van het resultaat. <later link naar thema over de kunstenaar, komt later dit najaar>.
  • Met vrijwilligers wordt alles mooier
    Met vrijwilligers kun je ineens zoveel meer. Zij zijn van belang voor praktische hulp, zoals het ontzorgen van ouderen tijdens de bijeenkomsten. Een actieve groep kan ook veel betekenen bij het maken van plannen. later link naar thema over vrijwilligers, komt later dit najaar>.
  • Ga uit van iets vertrouwds
    Bezig zijn met kunst is eerst vaak best spannend, zeker bij nieuwe, eigentijdse kunstvormen. Het is dan fijn als ouderen uit kunnen gaan van iets vertrouwds, bijvoorbeeld muziek mixen met zelfgekozen lievelingsnummers.
  • Geef ouderen een podium
    Voor veel ouderen werkt het – net als voor jongere generaties – erg stimulerend om ergens naar toe te werken. Een tentoonstelling, een voorstelling, een optreden. Het geeft meer betekenis aan het maken en oefenen. Voor sommige erg kwetsbare ouderen is dit echter te veel.
  • Regel altijd pret!
    En dan nog een tip van De Gruitpoort uit Doetinchem: zij ontwikkelden een concept met voorpret, pret-pret en napret. Voorpret is bijv. dat ouderen en leuke uitnodiging krijgen en hen wordt gevraagd een voorwerp, foto of gedicht mee te nemen. De pret-pret is de activiteit zelf. De napret is een tastbaar eindproduct, bijvoorbeeld een mooie foto. Deze werkwijze maakt het effect van de activiteiten groter en helpt de lege momenten op een dag op te vullen.

Een zomerprogramma

Voor veel ouderen is de zomer moeilijk door te komen: hun (klein)kinderen zijn op vakantie en al hun reguliere activiteiten stoppen. Kwartiermaker Lang Leve Kunst Tanja Jagtenberg zette daarom in Rotterdam Delfshaven een dynamisch zomerprogramma op voor ouderen. De welzijnsorganisatie betaalde mee. Het programma liep de hele zomer door. Vaak ging het om series van activiteiten, die ook los te bezoeken waren. Bijv. een bezoek aan het fotografiemuseum, een workshop fotografie en tot slot een passe-partout maken. Er kwamen veel mensen die nog nooit in een museum waren geweest. Dat bezoek hielp een deel van hen de drempel over om ook zelf met kunst aan de slag te gaan. Waar mogelijk werd aangesloten bij bestaande festivals in Rotterdam: een workshop zang tijdens een high tea in de buurttuin en een bezoek aan de Dag van de Romantische Muziek in het stadspark. Zeker in het tweede jaar was het zomerprogramma een groot succes!

schilderen

Achtergrond

Voor wie het organiseren van een bijeenkomst of workshop relatief nieuw is, ontwikkelde KunstRoute65 uit Eindhoven het ‘Stappenplan samen organiseren’. Een heel goede tip daarin is om bij het begin te beginnen. Het is een open deur maar het wordt zo gemakkelijk vergeten: benoem de doelgroep zo precies mogelijk en maak helder wat je met hen en voor hen wilt bereiken!

Tegelijkertijd is het heel belangrijk dat er experimenteerruimte is. Het lijkt misschien in tegenspraak met het bovenstaande, maar dat is het toch niet: je begint met een goed plan maar daarna neem je de vrijheid om aanpassingen te doen. Daarvoor is een cultuur nodig waarin er ook eens wat mag mislukken. Het is immers pionierswerk! Bovendien is er tijd nodig. Diverse projectleiders gaven aan dat bijvoorbeeld een zomerprogramma of festival de eerste keer nog geen groot succes was: er was tijd nodig om het te perfectioneren en bekendheid te krijgen.

Links

Download Succesvolle kunstactiviteiten

Ouderen zijn de primaire doelgroep van Lang Leve Kunst projecten. De exacte doelgroep verschilt per project. Het kan gaan om ouderen in een instelling en/of de wijk, of om specifieke groepen zoals ouderen met beginnende dementie, ouderen met een migrantenachtergrond of kwetsbare thuiswonende ouderen. Maar hoe werf je de ouderen? En komen ze wel?

Tips

  • Zorg voor een laagdrempelige kennismaking
    Vrijwel iedereen vindt het prettig om vrijblijvend te komen kijken en/of te proberen voordat je je bindt. Een proefcursus, festival, bustour of markt kan daar uitstekend bij helpen.
  • Neem praktische drempels zoveel mogelijk weg
    Organiseer je activiteiten op een tijd en locatie die voor ouderen plezierig is. Aan de overkant van de brug kan al te ver zijn. Bied zo nodig vervoer aan. Ga met ouderen in gesprek over de drempels die zij ervaren en probeer die weg te nemen.
  • Maak zo concreet mogelijk wat ouderen kunnen verwachten
    Het is voor iedereen, ook voor ouderen, plezierig als je weet wat je kunt verwacht. Maak dat zo helder mogelijk, liefst met beeld erbij. Het is fijn als zij zien dat de kunstenaar er vriendelijk en eigenlijk ‘best gewoon’ uitziet en dat er ‘meer oudjes’ gewoon meedoen.
  • Vraag hulp van partijen en personen die bij de ouderen binnen komen
    Denk aan de zorgmedewerkers voor ouderen in een instelling en de thuiszorg of huishoudelijke hulp bij thuiswonende ouderen. Vergeet ook de huisarts niet. Het is fantastisch als deze personen bijv. een folder met bon kunnen meegeven voor een gratis proefles. Met duidelijke contactgegevens natuurlijk.
  • Vraag deelnemende ouderen om iemand mee te nemen
    Ouderen kennen ouderen, dat is meer regel dan uitzondering. Als je een aantal enthousiaste oudere deelnemers hebt, is het vaak een koud kunstje om via hen ook andere ouderen te werven.
  • Geef presentaties of proeflessen op plekken waar veel ouderen komen
    Er zijn in elke gemeente plaatsen of verbanden waar al veel ouderen samenkomen, bijv. bij ouderenbonden en ouderenmiddagen van kerken. Vraag of je een keer mag vertellen wat jullie doen of beter nog: organiseer daar een proefworkshop of een openbare repetitie van jullie popband.
  • Maak gebruik van bestaande lokale evenementen
    Is er een jaarlijkse Kunstroute? Of een braderie in de zomer? Organiseer een paar proefworkshops of richt een kraampje in waar een paar enthousiaste oudere deelnemers creatief aan de slag zijn. Het werkt voor ouderen enorm drempelverlagend om te zien dat andere ouderen het ook durven.
  • Begin met een kop koffie
    Soms is het goed om klein te beginnen. Voor sommige ouderen is het woord ‘kunst’ op zich al een drempel. Het hoogst haalbare is dan om hen naar een veilige plek te halen voor een kop koffie en een praatje. Misschien is de opstap naar een kunstactiviteit op een later moment.
  • Maak langlopende programma’s behapbaar
    Bij langere trajecten, bijvoorbeeld een cursus met veel bijeenkomsten, is het slim om het programma te verdelen in een aantal blokken. Zo kunnen ouderen zich inschrijven voor alleen het eerste blok. Als ze daar aan mee hebben gedaan volgt inschrijving voor de volgende blokken meestal vanzelf.
  • Vraag om hulp
    Bij projecten waar basisschoolkinderen of middelbare scholieren bij betrokken zijn werkt het vaak goed om ouderen te vragen of ze willen helpen: de jongeren ‘moeten dat nu eenmaal voor school doen’. Ook ouderen geeft het vaak een goed gevoel om iets voor een ander te kunnen betekenen.
  • Vergeet ook de lokale kranten en radio/tv niet
    Gooi jij het lokale snufferdje altijd ongezien bij het oud-papier? Vergis je niet: ouderen zijn vaak de trouwste lezersgroep. Zorg regelmatig voor een leuk redactioneel stukje, liefst met quotes en foto’s van ouderen. Vaak lukt dat nog gratis ook.

Drempels over met de bus in Eindhoven

Eén van de drempels die ouderen weerhoudt is dat in heel letterlijke zin: het is best spannend om ergens heen te gaan waar je nog nooit bent geweest: Hoe kom ik daar? Kan ik daar wel even gaan zitten? Kan mijn rollator overal tussendoor? Wat is daar eigenlijk te doen? Wat wordt er van me verwacht? Zulke vragen spelen in nog sterkere mate bij de zeer eigentijdse musea en culturele instellingen in Eindhoven, stad van design en (technologische) innovatie. Shirley Hendrikse van KunstRoute65 bedacht daar wat op:

“We wisten dat veel ouderen genieten van een bustochtje. Ze worden ontzorgd, het kost hen relatief weinig moeite en er is toch van alles te zien. Zo ontstond onze bustour, een tocht door Eindhoven met een kort bezoek aan elke culturele instelling in ons programma. Het was een doorslaand succes: we hebben wel zeven edities georganiseerd. We bereikten bovendeel relatief veel ouderen voor wie kunstparticipatie nieuw was. En het mooiste: veel deelnemers schreven zich vervolgens in voor één van de workshops.”

werven deelnemers
Foto: KunstRoute65, Cor Heijdenrijk ©

Achtergrond

De meerwaarde van de kunstactiviteiten is meestal groot voor de deelnemers. Toch is het niet zo dat zij zich als vanzelf aandienen. Er blijkt een aantal hardnekkige fysieke en vooral mentale hobbels te zijn dat ouderen van deelname afhoudt. De werving vereist een goed doordachte aanpak, een behulpzaam netwerk en vooral doorzettingsvermogen, zeker in het begin. Bij succes gaat het op een gegeven moment steeds meer vanzelf.

Het wervingsplan is altijd maatwerk. Het hangt af van onder andere de kunstactiviteit, de wijk, de doelgroep en het netwerk. Wie er dan ook mee aan de slag gaat, er ligt één uitdaging in het bijzonder: het werven van mannen. Dat blijkt geen sinecure! Wat soms lukt is om mannen met hun vrouw mee te laten komen. Ook zijn er specifieke activiteiten die hen meer aanspreken: etsen, fotografie, nieuwe technologie zoals 3D-printen, speelfilm. Maar de echte sleutel hebben we nog niet. Wie het weet, mag het zeggen… [link naar algemeen mailadres]

Links

Download Werven van deelnemers

 

Om kunstparticipatie van ouderen duurzaam te realiseren in een plaats of regio is een energiek netwerk onmisbaar. Diverse partijen brengen hun passie, expertise, netwerk, mensen en middelen samen en krijgen het samen voor elkaar: 1+1 =3! Hoe creëer je die vibe?

Tips

  • Neem tijd om de kloof te overbruggen
    Er is nu eenmaal een kloof tussen zorgorganisaties, welzijnsorganisaties, culturele instellingen en gemeenten en dus ook tussen hun medewerkers. Dat is geen onwil maar een gebrek aan bekendheid met elkaars wereld.
  • Injecteer inspiratie
    Onze ervaring is: potentiële partners die een keer een kunstactiviteit bijwonen zijn om. Ze zien met eigen ogen hoe groot de betekenis voor de ouderen is. Zorg dat ze geraakt worden…
  • Zoek naar win-win
    De samenwerking is het sterkst als alle organisaties baat hebben bij de samenwerking. Bijv. als de welzijnsinstelling blij is dat ze via het kunstproject thuiswonende ouderen bereiken die nooit naar hun andere activiteiten komen.
  • Zoek naar evenwicht in de samenwerking
    Het is helemaal niet erg als één partij wat meer de lead heeft maar waak voor ‘papieren partners’: iedereen die meedoet heeft een eigen rol en taak. Zonder dat eigenaarschap laat een partner je net zo snel weer vallen bij bijv. een reorganisatie …
  • Maak onderscheid tussen het bestuurlijke en het organiserende niveau
    Eerlijk is eerlijk: je hebt beide niveaus nodig. De bestuurders om mee te (blijven) doen en dus voor de borging. De medewerkers om te zorgen dat die mooie projecten er echt komen. Maar trek het uit elkaar: het is vooral onwenselijk dat de doeners last hebben van eventueel gedoe aan de top.
  • Geef belangrijke partners een zichtbare rol
    Organisaties moeten verantwoorden wat ze doen, ook bijv. naar de raad van toezicht. Het helpt hen als de bijdrage van hun organisatie zichtbaar is. Bovendien: een directeur, bestuurder of wethouder zal veel minder snel uit een programma stappen waar hij of zij zichtbaar aan is verbonden.
  • Werk met ondernemende types
    Grote organisaties hebben best wel eens last van stroperigheid. Maar echt, ook in zulke organisaties zijn altijd mensen met ondernemingszin. Die heb je nodig om mooie kunstprojecten te realiseren. Steek geen tijd in mensen die niet willen.
  • Werk aan een gezamenlijk lange termijn perspectief
    Werk, zeker als het netwerk en de eerste activiteiten er eenmaal staan, aan een gezamenlijk toekomstperspectief. Bijvoorbeeld via een convenant voor een periode van drie of vijf jaar. Dat geeft bovendien vertrouwen aan potentiële financiers.

Zonnebloemen als hart van een netwerk!

Kunst Maakt de Mens is een workshopprogramma voor ouderen, waarbij het Van Gogh Museum (VGM) naar verschillende (zorg)locaties toe gaat. Zo maken ouderen op een laagdrempelige manier kennis met het leven en werk van Van Gogh. Marthe de Vet (VGM) heeft direct ingezet op een sterk netwerk, met succes: het programma is mede gedragen door zorginstelling Cordaan, Vier ’t Leven en vereniging De Zonnebloem. De samenwerking met deze laatste organisatie startte op een wel heel leuke manier: ‘ik heb ze gemaild en gezegd: jullie hebben iets met zonnebloemen, wij ook, zullen we eens praten?’ lacht Marthe. ‘En toen had ik binnen een uur antwoord!’ (uit: ‘Kunst maakt de mens’ in bundel Ga samen voor oud! van LKCA, p11). Het programma gaat verder onder de naam Ontmoet Van Gogh.

Kunst Maakt de Mens heeft ook geïnvesteerd in een goede relatie met uitvoerende medewerkers bij de partnerorganisaties. Marthe: ‘we ontdekten dat zorgmedewerkers vaak zelf niet zo geïnteresseerd zijn in kunst. Het gevolg daarvan was dat zij de cliënten niet zo enthousiasmeerden. Maar wat toen heel goed werkte was om de verzorgenden het museum binnen te halen! Dat leidde echt tot bevlogenheid. De vele verzorgenden met een migrantenachtergrond herkenden de landschappen uit het land van herkomst. De kleuren, de zinderende hitte… Dat werkte heel verbindend.’

lokaal netwerk de zonnebloem
Foto: De Zonnebloem

Achtergrond

Het onderzoek Kunstbeoefening met ambitie [link naar onderzoek op pagina Onderzoek] dat LESI voor ons in 2012 uitvoerde maakte al klip en klaar dat de kloof tussen de wereld van zorg/welzijn en de wereld van kunst/cultuur moet worden geslecht. Die kloof is één van de grootste hobbels op weg naar kunstparticipatie voor ouderen. Kort gezegd is de kunstwereld wel gericht op creatieve ontwikkeling maar was of is er te weinig oog voor ouderen als doelgroep. En heeft de wereld van zorg en welzijn vanzelfsprekend wel oog voor ouderen, maar vaak nog te weinig voor hun (creatieve) ontwikkeling.

Het deelprogramma Age Friendly Cultural Cities [link naar thema Age Friendly Cultural Cities] heeft laten zien hoe belangrijk ook de rol van de gemeente is. Op allerlei manieren, onder andere in de netwerkvorming en de borging. Dit laatste zeker wanneer cultuurparticipatie voor ouderen onderdeel wordt van het gemeentelijke cultuurbeleid.

Links

  • Brochure Ga samen voor oud van LKCA . De brochure laat twaalf inspirerende projecten zien waarin professionals uit kunst en zorg met succes samenwerken. Met in het hart meer tips.

Download Energiek lokaal netwerk

Kunstparticipatie voor ouderen is in de meeste gemeenten nog een kwestie van pionieren; en dat geldt dus ook voor de financiering ervan. Er is meestal geen vast budget waaruit dit kan worden betaald: niet bij gemeenten, niet bij zorginstellingen en evenmin bij culturele instellingen. Hoe kom je dan aan voldoende budget?

Tips

  • Begroot niet te krap
    Heb je ook de ervaringen dat projecten meestal meer tijd kosten dan je van tevoren dacht? Dat geldt zeker voor kunstprojecten met ouderen. We krijgen vaak terug dat bijvoorbeeld het werven van ouderen als deelnemer heel tijdsintensief is, zeker aan het begin.
  • Streef direct naar duurzaamheid
    Weinig financiers worden warm van het financieren van een eenmalig project. Er gaat dan zoveel energie en dus geld verloren! Werk vanaf de start aan duurzame financiering. Al geven de (lokale) partners maar een beperkte bijdrage, maar wel voor vijf jaar, dan is dat heel waardevol.
  • Geef je aanvraag body
    In lijn met het vorige punt zitten fondsen vaak niet te wachten op heel kleine aanvragen. Een wat groter programma, een bundeling van projecten, geeft meer vertrouwen voor de toekomst. Zeker als het dekkingsplan min of meer sluitend is.
  • Betaal als organisatie zelf ook mee
    Als je als organisatie(s) zelf niet meebetaalt komt dat niet goed over. Kennelijk is het niet belangrijk genoeg. De eigen bijdrage mag meestal wel in uren zijn.
  • Ga slim om met een eigen bijdrage
    Voor veel ouderen is een eigen bijdrage geen probleem. Het kan zelfs hun betrokkenheid verhogen als ze zelf meebetalen. Voor sommige ouderen is € 2 echter al teveel. Bij ouderen die echt over de drempel getrokken moeten worden omdat ze (nog) niets met kunst hebben, werkt een eigen bijdrage contraproductief.
  • Laat oudere zelf bepalen wat het hen waard is
    Stel: je bent een nieuw popkoor voor ouderen gestart. Het is eerst een project, waarbij de kosten voor de dirigent worden betaald vanuit een subsidie. Aan het eind van het project bestaat het koor uit 40 enthousiaste leden. Je kunt dan uitstekend voorleggen dat doorgaan € 50 p.p. per jaar kost. Met eventueel een regeling voor ouderen die het niet kunnen betalen. De ouderen bepalen dan zelf of dat het hen waard is.
  • Zijn er kansen in aanbestedingen?
    De laatste jaren wordt het welzijnswerk in gemeenten aanbesteed. Het is enkele welzijnsorganisaties gelukt om Lang Leve Kunst deels onder te brengen in de aanbesteding. Zorg overigens wel voor een bredere (financiële) basis. Bij de volgende aanbestedingsronde kan zomaar een andere partij aan zet zijn!
  • Sluit aan!
    Natuurlijk heb je met Lang Leve Kunst een eigen doelstelling en moet je die niet loslaten om wat geld te krijgen. Toch zijn er vaak goede mogelijkheden om aan te sluiten bij wat bijvoorbeeld de gemeente nodig heeft en daardoor de kans op samenwerking en (financiële) ondersteuning te vergroten. Zo is voor gemeenten de bestrijding van eenzaamheid bij ouderen een belangrijk thema.
  • Benut Waardigheid en trots
    Via de regeling Waardigheid en trots krijgen verpleeghuizen extra budget, o.a. om de ‘kwaliteit door de ogen van bewoners’ te vergroten. Lang Leve Kunst past uitstekend in dat plaatje. Er zijn al diverse verpleeghuizen die een kunstaanbod opgezet hebben met het geld van de regeling.
  • Vraag lokale ondernemers en financiers
    De plaatselijke Rotary en lokale ondernemers willen soms best helpen. De laatste groep zeker in natura. Voor hen is het belangrijk dat zij zich betrokken voelen. Misschien omdat ze een kwetsbare oudere in hun eigen omgeving hebben. Of nodig hen een keer uit voor een voorstelling of tentoonstelling!
  • Vergaar bewijslast
    Zeker gemeenten, maar ook andere financiers vragen steeds vaker enig bewijs dat de gebruikte interventie werkt: wat was het beoogde effect op ouderen? En is dat ook gerealiseerd? Zulk onderzoek is niet eenvoudig, maar wel waardevol. Misschien zorgt een student met een afstudeeronderzoek voor een betaalbare oplossing?Kijk of je bij onze fondsen terecht kunt voor een donatie.

Financiering van Amsterdam Vertelt

In het fotografieproject Amsterdam Vertelt maken jonge en oude buurtbewoners uit vier Amsterdamse wijken kennis met fotografie en schrijven. Het project is een samenwerking van fotografiemuseum FOAM en de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA). Amsterdam Vertelt was in eerste opzet gefinancierd met projectsubsidies. In de verkenning van Age Friendly Financiering is gekeken hoe dit project duurzaam kan worden gemaakt met een brede financieringsmix. Onder andere door het aangaan van een duurzame relatie met de betrokken zorgondernemers: wellicht zijn met hen afspraken te maken over het vervoer van ouderen, het gebruik van locaties en een financiële bijdrage? Daarnaast werd de vraag gesteld of de ouderen zelf bereid zijn te betalen voor het aanbod.

Twee ontwikkelingen bieden een mooie kans voor continuïteit. Recente seniorenpanels tonen aan dat vitale en financieel draagkrachtige ouderen graag maatschappelijk willen bijdragen, bijvoorbeeld door kwetsbare leeftijdsgenoten te helpen. In de koepel zorgondernemers is bovendien een financiële bijdrage besproken in de vorm van inkoop van creatieve dagbesteding of als projectbijdrage.
Lees meer over dit project in de publicatie: Age Friendly Financiering.

financiering
Foto: KunstRoute65, Sas Schilten

Achtergrond

Als je een project start is het vaak goed mogelijk om voor een deel van de kosten ondersteuning te krijgen bij een vermogensfonds. Voor de lange termijn is financiering door fondsen meestal geen oplossing.
Als je een donatie of subsidie aanvraagt bij een fonds of een gemeente loop je mogelijk aan tegen de kloof tussen zorg/welzijn en kunst/cultuur. Met een project dat sterk artistiek vernieuwend is kun je goed terecht bij een cultuurfonds. Anders kun je het beter bij maatschappelijke fondsen zoeken, die zich inzetten voor de kwaliteit van leven van kwetsbare groepen. Ook fondsen die zich specifiek op de gemeente of regio richten waarin het project plaatsvindt kunnen heel interessant zijn; de gedoneerde bedragen zijn echter vaak lager dan bij landelijke fondsen.

Links

  • Zie het filmpje Kunst en geld uit de serie Krasse Kunst van Stichting RCOAK en Fonds Sluyterman van Loo.
  • Als onderdeel van het programma Age Friendly Cultural Cities heeft Cultuur+Ondernemen de gids Age Friendly Financiering uitgegeven. Lees deze voor nog veel meer tips en goede voorbeelden. Bij de gids hoort een online toolkit.
  • Op de website van het VSB Fonds vind je een gratis cursus online fondsenwerven. Met behulp van filmpjes en tekst ga je stapsgewijs je fondsenwervingsplan opstellen. Ook worden er handige tips gegeven, bij voorbeeld over het aanvraagprocedures en de verschillen per rechtsvorm.
  • Op de website van het LKCA vind je een gratis webinar Succesvol fondsen werven.

Download Financiering van kunstprojecten voor ouderen

Naast kunstprojecten voor ouderen zijn ook intergenerationele kunstprojecten een aanrader. Vaak gaat het om projecten met ouderen en scholieren van basisscholen of middelbare scholen. Of om projecten met (piep)jonge kunstenaars.

Tips

  • Creëer een veilige omgeving voor beide groepen.
    Kijk hoeveel kinderen de ouderen tegelijk aankunnen. En bereid kinderen voor op de kwetsbare gezondheid en het andere tempo bij een deel van de ouderen.
  • Zorg voor professionele begeleiding
    De begeleiding let erop dat beide groepen en daarbinnen de individuele deelnemers zich veilig voelen en voldoende uit de samenwerking halen.
  • Streef naar een meer dan éénmalig contact, met diepgang
    Uit onderzoek blijkt dat belangrijk te zijn om elkaar te gaan vertrouwen en waarderen.
  • Spreek de diverse generaties zo gelijkwaardig mogelijk aan
    Bijvoorbeeld door niet alleen de jongere, maar ook de oudere met de voornaam aan te spreken, als de oudere dat akkoord vindt. Het kind of de jongere wordt serieus genomen, net als de oudere. Dat verhoogt de kans dat ze als team aan de slag gaan.
  • Geef zo snel mogelijk ruimte aan nieuwsgierigheid
    Waarschijnlijk hebben beide groepen hun vooroordelen en beelden over elkaar. Niet uitgesproken is dat ongemakkelijk. Door direct op een speelse manier allerlei vragen toe te laten creëer je een open sfeer. Dat werkt vooral goed bij jonge kinderen.
  • Zorg dat beide generaties van elkaar kunnen leren
    Uit onderzoek en uit onze ervaring blijkt dát namelijk de sleutel te zijn tot succesvolle intergenerationele projecten.
  • Zorg dat er aan een gezamenlijk, concreet doel wordt gewerkt
    En dit liefst op basis van gedeelde interesse. Het samen lekker aan de slag gaan is de beste manier om over de aanvankelijke verlegenheid heen te komen.
  • Vier het tastbare eindproduct
    De samenwerking is voor beide groepen vooral vruchtbaar als het niet bij kennismaking en een gesprek blijft maar er een concreet eindproduct uit voortkomt. In de vorm van bijvoorbeeld een voorwerp, boekje of voorstelling. De gezamenlijke trots geeft extra glans aan het contact. Het is een succeservaring.
  • Evalueer de intergenerationele samenwerking
    Liefst met een deel van de betrokkenen zelf, anders in elk geval met hun begeleiders. Dit kan overigens op een luchtige en laagdrempelige manier. Is er de mogelijkheid om het een vervolg te geven voor deze of andere ouderen en jongeren?

Goed voorbereid de ‘Rode Loper’ op

Bij het Rode Loper project kregen scholieren de opdracht om ouderen te interviewen over uitgaan en feesten, 50 jaar geleden. En om daar vervolgens een verhaal van te maken.

De voorbereiding van de leerlingen door een filmmaker en een theaterdocent van De Gruitpoort was cruciaal. De filmmaker liet hen zijn webfilms ‘Oude Liefde, Jonge Harten’ over oude liefdesverhalen van de opa’s en oma’s van nu zien. Hij leerde de jongeren hoe zij met respect voor de oudere kwetsbaarheid konden opzoeken, zowel bij zichzelf als bij de oudere. Hij moedigde de scholieren aan om buiten de gebaande paden te treden en oppervlakkige vragenlijstjes te vermijden, net als vooroordelen overigens!

De theatermaker gaf theatrale workshops in de klas en daagde de leerlingen uit om die vragen te stellen waarbij hun eigen nieuwsgierigheid werd geprikkeld. Dat werd natuurlijk eerst flink geoefend in de klas. Oprechte verbinding maken met de oudere stond centraal.

intergenerationeel project
Foto: De Gruitpoort – Doetinchem

Achtergrond

Bij schoolprojecten brengt het onderlinge contact en het samenwerken voor de oudere deelnemers en de kinderen een nieuwe impuls. Een goede voorbereiding in begeleiding is daarvoor overigens essentieel. De ouderen worden vaak meegenomen door het enthousiasme en de snelheid van de kinderen. En hun digitale handigheid. De kinderen verrassen zich erover dat de ouderen zulke andere verhalen hebben, maar dat er toch ook veel herkenning is. En dat de ouderen eigenlijk helemaal niet eng zijn. Het samenwerken is dan ook goed voor de onderlinge beeldvorming; er ontstaat begrip en sympathie. Contact met een specifieke persoon komt in de plaats van een algemeen gevoel bij een hele groep.

Erg mooi om te zien is ook de interactie tussen ouderen en jonge makers. Deze jonge kunstenaars hebben een puurheid en vrijheid die heel goed blijkt te werken bij de ouderen. Ze spreken de ouderen lekker direct aan en juist dat creëert gelijkwaardigheid in de relatie. De oudere voelt zich daardoor serieus genomen en uitgedaagd.

Links

  • De laatste drie verhalen in de brochure Ga samen voor oud van LKCA gaan over intergenerationele projecten
  • De brochure Generaties (net)werken samen gaat over intergenerationeel samenwerken. Breed, niet alleen bij kunstprojecten. Ontwikkeld door Leyden Academy on vitality and ageing, Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg en Zonnehuis.

Download Intergenerationele kunstprojecten

Met het programma Age Friendly Cultural Cities (AFCC) moedigt het Fonds voor Cultuurparticipatie steden aan om actieve cultuurparticipatie voor ouderen te verbeteren en te stimuleren. Zo werken zij samen met gemeenten en culturele instellingen aan het verduurzamen van actieve cultuurparticipatie door ouderen, binnen het cultuur- en WMO-beleid.

Tips

  • Breng de lokale situatie in kaart
    De Vlaamse Ouderenraad maakte de Cultuurscan, een handig instrument om helder te maken of het lokale cultuuraanbod ‘ouderenproof’ is: zijn culturele organisaties ook gericht op ouderen? Is er voldoende mogelijk voor ouderen? Wordt er rekening gehouden met hun wensen en beperkingen?
  • Ga aan de slag!
    Gemeenten staan voor de uitdaging om de cultuurparticipatie onder ouderen te stimuleren en de beleidsterreinen cultuur, zorg en welzijn te verbinden. De Handreiking lokaal beleid ouderen en cultuur geeft antwoord op vragen zoals waarom, wie en hoe, én veel tips!
  • Maak het financiële plaatje rond
    Zie voor tips de gids Age Friendly Financiering en het thema Financiering.
  • Kijk en lees hoe anderen het doen
    Het Fonds voor Cultuurparticipatie maakte van de Age Friendly Cultural Cities verhalen en filmpjes. Hoor en lees hoe andere ouderen en cultuurparticipatie op de kaart zetten en hoe ouderen het beleven.

Internationale samenwerking

Een snel vergrijzende bevolking is niet een exclusief Nederlands probleem, maar een mondiaal verschijnsel. Daarom is de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) al in 2007 gestart met het programma Age Friendly Cities.
Dit programma heeft als doel steden leeftijdsvriendelijker te laten worden. Om beleidsmakers hiermee te helpen heeft de WHO een handige gids ontwikkeld.

In Nederland ontwikkelde het Fonds voor Cultuurparticipatie (FCP) ‘Age Friendly Cultural Cities’ als aanvulling op het subsidieprogramma. Ook internationaal zijn er nu programma’s voor Age Friendly Cultural Cities. Zowel in Finland als in het Verenigd Koninkrijk bestaan netwerken van AFCC steden. Het LKCA en het FCP hebben in 2018 – samen met de Baring Foundation – een internationaal uitwisselingsprogramma georganiseerd voor deze steden.

fort van de verbeelding
Foto: Fort van de Verbeelding – AFCC Utrecht

Achtergrond over AFCC

Tweejarig traject

De gemeente en culturele instelling doorlopen een tweejarig traject waarin samenwerking tussen kunst, cultuur, zorg en welzijn en ondernemerschap centraal staat. Deelnemende steden organiseren elk een lokale manifestatie waarin zij hun visie op het thema ‘ouderen en cultuurparticipatie’ laten zien. Een onafhankelijke jury onder leiding van Hedy d’Ancona bezoekt hen en beoordeelt hoe zij zich als Age Friendly Cultural City hebben ontwikkeld.

BNG Bank Lang Leve Kunst Prijs

Op 8 oktober 2018 vindt de landelijke manifestatie plaats. Hier reikt het BNG Cultuurfonds de BNG Bank Lang Leve Kunst Prijs uit. Deze prijs, een bedrag van € 20.000, gaat naar de gemeente die volgens de jury het beste en meeste duurzame initiatief heeft getoond op het gebied van ouderen en cultuurparticipatie.

Deelnemende steden

Er zijn 4 edities waaraan 16 steden meedoen:
2016-2017: Amsterdam, Den Haag, Maastricht, Leeuwarden, Eindhoven
2017-2018: Emmen, Deventer, Doetinchem, Groningen (stad en provincie), Utrecht
2018-2019: Haarlem, Middelburg (en omgeving), Amersfoort, Helmond, ’s-Hertogenbosch, Alkmaar
Lees hier meer over de deelnemende steden en hun programma’s.

De laatste editie 2019-2020 moet nog van start gaan. Subsidie aanvragen voor deze ronde kan van 1 tot en met 31 oktober 2018.

Links

Download Age Friendly Cultural Cities en de rol van de gemeente